«Ας μη γελιόμαστε, αγαπάμε τον πόλεμο»

ΧΑΒΙΕΡ ΘΕΡΚΑΣ

Του Μανώλη Πιμπλή

«Γράφω με εμμονές και εικόνες», λέει ο Χαβιέρ Θέρκας. «Δεν γράφω ιστορικό μυθιστόρημα, πιστεύω όμως ότι το παρελθόν δεν παρέρχεται ποτέ»
Το σύγχρονο μυθιστόρημα εμπεριέχει όλα τα είδη γραφής, από το θέατρο μέχρι τη δημοσιογραφία, λέει ο Ισπανός μπεστσελερίστας Χαβιέρ Θέρκας
«Στον πόλεμο βλέπεις τα πάντα. Είναι σαν μεγεθυντικός φακός με τον οποίο βλέπεις καθαρά την ανθρώπινη φύση», λέει στα «ΝΕΑ» ο Χαβιέρ Θέρκας, ο Ισπανός πεζογράφος που έγραψε για τον πόλεμο και που έγινε διάσημος γι΄ αυτό. Το μυθιστόρημά του «Οι στρατιώτες της Σαλαμίνας», που αναφερόταν στον ισπανικό εμφύλιο, του έδωσε Κρατικό Βραβείο Μυθιστορήματος και τον έκανε διεθνώς γνωστό, ενώ τον ώθησε να αφήσει την πανεπιστημιακή διδασκαλία για να αφοσιωθεί στη λογοτεχνία- του χάρισε επίσης και μία στήλη στην εφημερίδα «Εl Ρais» η οποία, πάλι λόγω του βιβλίου, του προσέφερε θέση χρονογράφου.
Το επόμενο βιβλίο του, «Η ταχύτητα του φωτός» (Εκδ. Πατάκης), του χάρισε και στη χώρα μας ένα βραβείο. Μόλις προχθές του απονεμήθηκε το βραβείο καλύτερου ξένου μυθιστορήματος του περιοδικού «(δε)κατα». Πρόκειται για μυθιστόρημα που έχει ξανά ως έναυσμα έναν πόλεμο, αυτή τη φορά τον πόλεμο του Βιετνάμ. Ασυνήθιστο θέμα για έναν Ευρωπαίο πεζογράφο, ωστόσο ο Θέρκας εμπνεύστηκε την ιστορία από έναν ιδιαίτερο άνθρωπο που συνάντησε στο Ιλινόι, όπου είχε πάει ως επισκέπτης καθηγητής. Ήταν συγκάτοικος και συνάδελφός του, ήταν όμως και βετεράνος του Βιετνάμ που κουβάλαγε εξαιτίας αυτού μια πολύ ιδιαίτερη ψυχολογική ιδιοσυστασία. «Ούτως ή άλλως οι άνθρωποι αγαπούν τον πόλεμο», λέει. «Κι εγώ δεν πίστευα ποτέ ότι θα έγραφα γι΄ αυτό το θέμα, αλλά το θέμα ήρθε μόνο του».
Στους «Στρατιώτες της Σαλαμίνας» (που έγινε και ταινία) ο ήρωας του Χαβιέρ Θέρκας είναι δημοσιογράφος που φέρει μάλιστα το όνομα του ίδιου του συγγραφέα. Το βιβλίο παίζει ιδιαίτερα με τη δημοσιογραφική γραφή και λογική. «Η δημοσιογραφία είναι λογοτεχνικό είδος», λέει. «Στους “Στρατιώτες” υπήρχε δημοσιογραφική έρευνα. Είναι αυτό που έλεγε κατά κάποιο τρόπο ο Αριστοτέλης, ότι η μυθοπλασία είναι ανώτερη από την πραγματικότητα. Άλλωστε και η δημοσιογραφία είναι λογοτεχνία με την έννοια ότι δεν υπάρχει εντελώς αντικειμενική πραγματικότητα, ούτε αντικειμενική γραφή. Κάθε δημοσιογράφος περιγράφει διαφορετικά το ίδιο γεγονός. Όταν δίνω το όνομά μου στον ήρωα- δημοσιογράφο λέω ακριβώς αυτό: ότι δεν είμαι εγώ αλλά η μάσκα μου. Όπως, με έναν τρόπο, έκανε ο κατά τη γνώμη μου μεγαλύτερος δημοσιογράφος του 20ού αιώνα Έρικ Μπλερ, γνωστότερος με το ψευδώνυμο Τζορτζ Όργουελ». Ο Τζορτζ Όργουελ είχε, άλλωστε, γράψει και αυτός για τον ισπανικό εμφύλιο- είχε πολεμήσει δεχόμενος μάλιστα μια σφαίρα στον λαιμό. Ο Χαβιέρ Θέρκας, προχωρώντας ακόμη περισσότερο, λέει ότι «το σύγχρονο μυθιστόρημα έχει αφομοιώσει πολλά είδη: θέατρο, βιογραφία, ιστορία, δημοσιογραφία». Και ότι ούτως ή άλλως στην περιπέτεια αυτή «το ενδιαφέρον δεν βρίσκεται στην απάντηση, αλλά στην ερώτηση».
Ο Ισπανός συγγραφέας δεν είναι από εκείνους που πιστεύουν στον θάνατο του μυθιστορήματος. «Δεν μπορείς να γράψεις πια όπως στον 20ό αιώνα που ήταν αρκετά ελιτίστικος, αν σκεφτεί κανείς συγγραφείς όπως ο Τζόις και ο Κάφκα. Πιστεύω βαθιά ότι το μυθιστόρημα είναι λαϊκό είδος, όπως το σινεμά», λέει.

Η πρώτη εκκλησία στον κόσμο

Χρονολογείται από το 33 μ.Χ. έως το 70 μ.Χ., είναι υπόγεια σπηλιά και ανακαλύφθηκε κάτω από ναό του Αγίου Γεωργίου στο Ριχάμπ. «Η μόνη παρόμοια είναι στη Θεσσαλονίκη»
«E» 10/6


Η πρώτη χριστιανική εκκλησία του κόσμου βρίσκεται στην Ιορδανία κάτω από τον ναό του Αγίου Γεωργίου στο Ριχάμπ, σύμφωνα με χθεσινή ανακοίνωση αρχαιολόγων στην εφημερίδα «Τάιμς της Ιορδανίας».


«Η ανακάλυψη ήταν εκπληκτική», δήλωσε ο αρχαιολόγος Αμπντούλ Καντέρ Χασάν, επικεφαλής του Κέντρου Αρχαιολογικών Μελετών του Ριχάμπ. «Αποκαλύψαμε αυτή που θεωρούμε πρώτη εκκλησία στον κόσμο, η οποία χρονολογείται από το 33 μ.Χ. έως το 70 μ.Χ. Εχουμε στοιχεία που μας κάνουνε να πιστεύουμε ότι αποτέλεσε το καταφύγιο των πρώτων χριστιανών: των 70 μαθητών του Ιησού Χριστού».

Επικαλούμενος ιστορικές πηγές, ο Χασάν είπε πως οι 70 μαθητές ζούσαν και ασκούσαν μυστικά τις λειτουργίες τους μέσα στην υπόγεια εκκλησία, ενώ «πιστεύουμε ότι δεν εγκατέλειψαν τη σπηλιά και έζησαν εκεί έως ότου η χριστιανική θρησκεία έγινε αποδεκτή από τους Ρωμαίους ηγεμόνες. Τότε χτίστηκε και η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου».

Στο μωσαϊκό πάτωμα της εκκλησίας του Αγίου Γεωργίου απεικονίζονται οι πρώτοι χριστιανοί, που περιγράφονται ως «οι 70 αγαπημένοι του Θεού και του Θείου». Οι 70 θεωρείται πως έφυγαν από την Ιερουσαλήμ κατά τον διωγμό των χριστιανών και πήγαν στο βόρειο τμήμα της Ιορδανίας και κυρίως στο Ριχάμπ.

Ο αρχιμανδρίτης Νεκτάριος της Ελληνορθόδοξης Επισκοπής περιέγραψε στην εφημερίδα την ανακάλυψη της σπηλιάς ως «ορόσημο για τους χριστιανούς όλου του κόσμου». «Η μόνη παρόμοια σε σχήμα και σκοπό σπηλιά είναι στη Θεσσαλονίκη, στην Ελλάδα».

Σύμφωνα με τον αρχαιολόγο Χασάν, σημαντικά ως προς την παροχή στοιχείων ήταν και τα ευρήματα κοντά στη σπηλιά: τα κομμάτια πήλινων αγγείων που χρονολογούνται από τον 3ο έως τον 7ο αιώνα και που αποδεικνύουν την παρατεταμένη ύπαρξη των πρώτων χριστιανών έως την ύστερη ηγεμονία των Ρωμαίων. Μια κυκλική επιφάνεια που πιστεύεται ότι ήταν η αψίδα και, τέλος, διάφορα πέτρινα καθίσματα που προορίζονταν για τους ιερωμένους.

Το γεγονός ότι η εκκλησία αποτέλεσε παράλληλα και χώρο κατοίκησης αποδεικνύεται -σύμφωνα με τον Χασάν- από την ύπαρξη τούνελ που οδηγούσε σε πηγή νερού και από την ύπαρξη ενός τοίχου με μία είσοδο, που αποτελούσε το μοναδικό διαχωριστικό της Αγίας Τράπεζας από τον χώρο όπου ζούσαν.

Σοφία Στυλιανού

Βρήκαν τον αρχαιότερο ναό της Γής......

«E» 24/4

Στην Τουρκία, στα σύνορα με τη Συρία, ένας αρχαιολογικός χώρος με λαξευμένους λίθους, τοποθετημένους σε κύκλους πριν από 11.500 χρόνια, θάμπωσε τους αρχαιολόγους.

Πρώτος αντίκρισε το Γκόμπεκλι Τεπέ ο Κλάους Σμιτ, μέλος του Γερμανικού Αρχαιολογικού Ινστιτούτου.


Οταν ανακάλυψε το άνοιγμα ναών, σχεδόν δύο φορές αρχαιότερο απ' οτιδήποτε σε αυτόν τον πλανήτη, είπε: «Αυτός ο τόπος είναι σουπερνόβα. Από το πρώτο λεπτό που το είδα ήξερα ότι είχα δύο επιλογές: να φύγω και να μην πω τίποτα σε κανέναν ή να περάσω την υπόλοιπη ζωή μου δουλεύοντας εδώ».

Υπολογίζεται ότι υπάρχουν περίπου είκοσι κύκλοι από μεγαλίθους, από τους οποίους κανένας δεν ξεπερνάει σε διάμετρο τα 30 μέτρα, ενώ έως τώρα έχουν ανασκαφεί τέσσερις.

Αυτό που κάνει τις στήλες σε σχήμα «Τ» αξιοθαύμαστες, είναι οι ανάγλυφες μορφές των αγριόχοιρων, των αλεπούδων των λιονταριών, των πουλιών, των φιδιών και των σκορπιών που είναι λαξευμένες πάνω τους, καθώς και η ηλικία τους.

Χρονολογούνται γύρω στο 9.500 π.Χ. Κι αυτό σημαίνει ότι αυτές οι πέτρες είναι 5.500 χρόνια αρχαιότερες από τις πρώτες πόλεις της Μεσοποταμίας και 7.000 χρόνια αρχαιότερες από το Στόουνχετζ.

«Το Γκόμπεκλι Τεπέ αλλάζει τα πάντα», λέει ο καθηγητής ανθρωπολογίας, Ιαν Χόντερ, επικεφαλής των ανασκαφών στο Τσατάλχουγιουκ, τον πιο διάσημο νεολιθικό χώρο της Τουρκίας από το 1993.

«Είναι επεξεργασμένο, είναι σύνθετο και ανήκει στην καλλιεργητική περίοδο. Αυτό από μόνο του κάνει το μνημείο ένα από τα σημαντικότερα αρχαιολογικά ευρήματα εδώ και πολύ καιρό».

Σύμφωνα με τον καθηγητή, έως τώρα θεωρούσαμε ότι τέτοιου είδους μνημειώδη έργα έχτιζαν μόνο συγκροτημένοι πολιτισμοί, οι οποίοι προέκυψαν μόνο μετά την ανακάλυψη της καλλιέργειας της γης». Συμπεραίνουν πως οι κάτοικοι ζούσαν σε χωριά και ήταν κυρίως κυνηγοί.

Ως προς το ποια ήταν η λειτουργία του Γκόμπεκλι Τεπέ, μερικοί θεωρούν ότι ήταν κέντρο τελετουργιών γονιμότητας, καθώς πιστεύουν ότι οι δύο ψηλές πέτρες στο κέντρο κάθε κύκλου αναπαριστούν άνδρα και γυναίκα. Με κάποια φυλλάδια έχουν ήδη αρχίσει να διατυμπανίζουν: Επισκεφθείτε τον Κήπο της Εδέμ. Δείτε τον Αδάμ και την Εύα.

Ο Σμιτ όμως είναι επιφυλακτικός. Συμφωνεί πως το Γκόμπεκλι Τεπέ ίσως αποτελεί «την τελευταία άνθηση ενός ημι-νομαδικού κόσμου, που απειλούνταν να καταστραφεί από την ανάπτυξη της καλλιέργειας», όμως θεωρεί πως οι στήλες δεν έχουν φύλο: «Νομίζω ότι είμαστε αντιμέτωποι με την πιο πρώιμη αναπαράσταση θεών. Δεν έχουν ούτε μάτια, ούτε στόματα, ούτε πρόσωπα. Αλλά έχουν χέρια. Είναι δημιουργοί».

Σοφία Στυλιανού

Ο... μελωδικός καλόγερος

Μέσα σε 10 χρόνια ο πατέρας Αγγελος δημιούργησε στο μοναστήρι τέσσερα μουσεία, με ξεχωριστό «κόσμημα» την έκθεση με τα 1.600 μουσικά όργανα «E» 19/4


Με πολύ μεράκι, ένας αλλιώτικος, ξεχωριστός καλόγερος, μετέτρεψε μέσα σε 10 χρόνια το εγκαταλειμμένο ιστορικό μοναστήρι της Ευαγγελίστριας ψηλά στο βουνό της Σκιάθου -εκεί που κάποτε πήγαινε και έψελνε ο Παπαδιαμάντης- σ' ένα θαυμάσιο, πολυθεματικό πολιτιστικό κέντρο.


Πρόκειται για τον σημερινό ηγούμενο της Μονής της Ευαγγελίστριας, πατέρα Αγγελο, κατά κόσμον Σπυρίδωνα Λύσσαρη, που οργάνωσε τέσσερα μουσεία-έκπληξη, ενώ ανάμεσά τους ξεχωρίζει το μουσείο με τα 1.600 μουσικά όργανα.

Εκτός από τις πολλές προθήκες με μοναδικά ιστορικά κειμήλια και οστεοθήκες με λείψανα αγίων, υπάρχει η βιβλιοθήκη, που από τη μια έχει μοναδικά συγγράμματα των αγίων πατέρων και από την άλλη, όλους τους αρχαίους Ελληνες συγγραφείς!

Συνεργάζεται με πανεπιστήμια, που μελετούν τα σπάνια χειρόγραφα, εκ των οποίων κάποια χρονολογούνται από τον 11ο αιώνα, ενώ εξέδωσε τρία dvd με σκαναρισμένα, σελίδα σελίδα, τα πρώτα 59 βιβλία.

Σε μια σειρά άλλων αιθουσών, όπου ήταν το παλιό ελαιοτριβείο, λειτουργεί το λαογραφικό μουσείο, στο οποίο ζωντανεύουν καθημερινές εικόνες από τη ζωή της Σκιάθου.

Τη δράση του μοναστηριού συμπληρώνουν οι οικολογικές καλλιέργειες και οι ειδικοί χώροι με συλλογές σπάνιων ζώων και πουλιών.

Από το πρατήριο του μοναστηριού μπορεί ο επισκέπτης ν αγοράσει αρχαίες ποικιλίες κρασιού, γλυκά του κουταλιού και εξαιρετικό λάδι.

Οι τοπικοί φορείς και οι κάτοικοι του νησιού είναι όλοι αρωγοί στο έργο του ηγούμενου και περήφανοι για το μοναστήρι τους. Εύποροι ντόπιοι, που βλέπουν ότι ο πατέρας Αγγελος αξιοποιεί την όποια βοήθεια του παρέχουν, υποστηρίζουν συνεχώς την προσπάθειά του.

«Το μουσείο της εποποιίας των Βαλκανικών Πολέμων ήταν στο Μέτσοβο», μας εξηγεί ο ηγούμενος. «Μόλις ολοκληρώθηκε όμως η πτέρυγα της μονής, ο ιδιοκτήτης του, ο κ. Ανδρέας Ποταμιάνος, η μητέρα του οποίου είναι από τη Σκιάθο, το δώρισε στο μοναστήρι μας με πολλή χαρά».

Από τους Κολοκοτρωναίους
«Ηρθα τον Γενάρη του 1998, ύστερα από τη χειροτονία μου και όταν το μοναστήρι ήταν κλειστό και ερειπωμένο, μετά την αποδημία του προκατόχου μου, πατέρα Γεράσιμου», μας λέει ο πατέρας Αγγελος, που για πολλά χρόνια και έως το 1997 ήταν προϊστάμενος στον Οργανισμό Νεολαίας και Αθλησης του Δήμου Αθηναίων. «Η καταγωγή μου είναι από το Λιμποβίσι της Αρκαδίας και οι γονείς μου κατάγονται από τον Κολοκοτρώνη, δηλαδή 100% με... αίμα κολοκοτρωναίικο»!

Η ΔΩΡΗΤΡΙΑ
«Κάθε όργανο είναι και μια ξεχωριστή ιστορία»

«Το καθένα από τα περίπου 1.600 μουσικά όργανα είναι και μια ξεχωριστή συγκίνηση, καθένα και μια ιστορία από τη ζωή της οικογένειάς μας, στα αμέτρητα ταξίδια 30 χρόνων, σε όλες σχεδόν της χώρες του πλανήτη», λέει στο «Εθνος της Κυριακής» η κ. Αννα Δεληγιάννη.

«Είδαμε ότι ο πατέρας Αγγελος ασχολείται με πολλή αγάπη με την οργάνωση αυτών των πολιτιστικών χώρων μέσα στο μοναστήρι και με χαρά συνεργαστήκαμε γι αυτή την έκθεση. Από τα αγαπημένα μας μουσικά όργανα είναι μια παλιά λίρα αρχαϊκής μορφής από την Κένυα και ιδιαίτερη συναισθηματική αξία έχουν τα φλάουτα των παιδιών μου και τα κλαρινέτα του παππού. Από τις κόρες μου, η Μελανή παίζει θαυμάσια άρπα και η Σελήνη εκπληκτικό πλάγιο φλάουτο. Μουσική παιδεία είχε ο πατέρας τους, αλλά και η πεθερά μου, κι εγώ, βεβαίως, που παίζω πιάνο. Συνεχίζουμε μέχρι σήμερα μαζί με την κόρη μου τη Σελήνη Μονιέ ν ασχολούμαστε με τη βελτίωση της έκθεσης, που την επισκέπτονται κάθε καλοκαίρι πάνω από 15.000 άτομα».

Η ΣΥΛΛΟΓΗ
Από ινδιάνικες φλογέρες μέχρι πνευστά από οστά ζώων

Αυτό που εντυπωσιάζει ιδιαίτερα είναι το μουσείο μουσικών οργάνων, μια απίστευτη συλλογή, ίσως η πιο πλήρης στη χώρα, πάνω από 1.600 αυθεντικά έγχορδα, κρουστά, πνευστά, όλων των μεγεθών, από ξύλο, οστά ζώων, θαλασσινά όστρακα και μέταλλο, απ όλες τις χώρες του κόσμου. Ανάμεσά τους φλάουτα από την Ελβετία, γκάιντες από τη Σκοτία, έγχορδα από το Θιβέτ, την Αφρική, τις Ανδεις, την Ινδία, αλλά και ισπανικές κιθάρες, γερμανικά φαγκότο και όμποε. Αλλά και τρομπέτες, κλαπαδούρες, εμφώνια, τρομπόνια από την Τσεχοσλοβακία, όπως και δικά μας παραδοσιακά: κρητικές και ποντιακές λίρες, ούτια, τουμπελέκια, κλαρινέτα και βιολιά. Επίσης, σαξόφωνα «άλτο» και «τενόρους» από τη Γερμανία και την Ελβετία, τύμπανα από διάφορες φυλές ιθαγενών της Αφρικής και της Αυστραλίας, ινδιάνικες φλογέρες από το Μάτσου Πίτσου, ιταλικά βιολιά και πλήθος άλλα, μικρά και μεγάλα, από τα πλέον σπάνια παραδοσιακά μουσικά όργανα του κόσμου. «Είναι μια σπουδαία συλλογή της κ. Αννας Δεληγιάννη και των θυγατέρων της», μας εξηγεί ο π. Αγγελος.

«Είναι Σκιαθίτισσα και η συλλογή προέρχεται από τις χώρες που έζησε η ίδια με τον διπλωμάτη σύζυγό της και τα ταξίδια τους ανά τον κόσμο με τις διπλωματικές αποστολές. Εμείς προσπαθήσαμε και βάλαμε σε προθήκες, με δικά μας έξοδα και πολλές θυσίες, όσο περισσότερα όργανα μπορούσαμε».

Γ. ΚΡΗΤΙΚΟΣ

πετρος μαμονωβ (Петр Мамонов)

Ο Πετρος Μαμονωβ ειναι ενας εξαιρετικος Ρωσος ηθοποιος και παλιο μελος ροκ συγκροτηματος που ακολουθει στην προσωπικη του ζωη την ασκητικη και εχει ως οδηγο του το βιβλιο "οι περιπετειες ενος προσκυνητη"......αυτη η εσωτερικη διαδρομη τον διακρινει και στον τροπο που προσεγγιζει την τεχνη του ηθοποιου......
λεγεται δε οτι ζει απομονωμενος κοντα σε ενα χωριο εξω απο τη Μοσχα και βγαινει απο το σπιτι του μονο για επαγγελματικους λογους......
πολλοι του αποδιδουν ιδιοτητες ασκητη μοναχου......
ταινιες που εχει πρωταγωνιστησει ειναι οι Ostrov,Pyl,Terra ingognita,Vremya pechali yeshchyo ne prishlo,Noga,Anna Karamazov,Taxi blue,Igla....επισης παρουσιαζει το θεατρικο δρωμενο Shokoladnyy Puskin.....

μια ταινια που τον σημαδεψε ως ηθοποιο ειναι το "Νησι" ή "Ostrov" στα Ρωσικα την οποια μπορειτε να παρακολουθησετε μεταγλωτισμενη εδω:
http://video.google.de/videoplay?docid=-7645380399411010665&q=anatol+wmv&total=1&start=0&num=10&so=0&type=search&plindex=0

...................................................................................

Φωτόπουλος Βασίλης

Αφοσιωμένος στην τέχνη ώς το τέλος


Εβαλα στο τελάρο τον εαυτό μου, έλεγε ο μεγάλος σκηνογράφος Bασίλης Φωτόπουλος
Του Γιωργου Δουατζη

«Το λευκό τελάρο είναι η δήλωση, ότι η ζωγραφική τα έχει πει όλα και φτάνεις έτσι, στο απόλυτο κενό» μου είχε πει, χρόνια πριν, ο Βασίλης Φωτόπουλος. Εφυγε οριστικά από κοντά μας, ταλαιπωρημένος από ανίατη ασθένεια στα εβδομήντα τρία του χρόνια. Χάθηκε στο απόλυτο κενό, λες και «τα είχε πει όλα», αφήνοντας ένα σημαντικό εικαστικό έργο και ένα τεράστιο ολόλευκο τελάρο να δηλώνει το ήθος του γνήσιου δημιουργού. Η συζήτηση μαζί του ήταν χαρά, μάθημα, πρόκληση σκέψης. Ο λόγος του κατασταλαγμένος, σοφός, μεστός νοημάτων και διαρκούς αναζήτησης μιας δικής του αλήθειας.

Για την τέχνη που υπηρέτησε δεκαετίες, έλεγε: «Η βάση της σκηνογραφίας είναι η ζωγραφική. Απαιτεί βέβαια μια ιδιαίτερη παιδεία. Ο σκηνογράφος πρέπει να ξέρει να αποκρυπτογραφήσει τα σημαίνοντα, ώστε να τα κάνει εικαστικά σύμβολα. Να καταλάβει ότι μια τραγωδία μπορεί πολύ δύσκολα να παιχτεί στο φως. Να ξέρει τις επιδράσεις των χρωμάτων στην ψυχολογία του θεατή».

Καταφύγιό του ήταν για πολλά χρόνια ένα σπίτι στην Παιανία, πνιγμένο στο πράσινο, με δεκάδες πίνακες ζωγραφικής. Πίνακες με ογκώδη ανθρώπινα σώματα που είχαν δυσανάλογα μικρά κεφάλια και βλέμμα φοβισμένο στραμμένο ψηλά, με δέος και έκπληξη, γιατί όπως πίστευε, «πάντα από ψηλά έρχεται το κακό».

Εμαθε στο μοναστήρι

Καθώς έλεγε, έμαθε θέατρο στο μοναστήρι του Βουλκάνου. «Ο δεσπότης Δασκαλάκης μού έμαθε ότι η λειτουργία δεν είναι παρά μια επαναλαμβανόμενη παράσταση της ζωής του Χριστού, και ο Χρυσόστομος με τον Βασίλειο την προσάρμοσαν στα πρότυπα της αττικής τραγωδίας. Μέσα από αυτή την επαφή της με το αρχαίο θέατρο, η Ορθόδοξη Εκκλησία συντηρεί τις αρχαίες χειρονομίες. Αυτό με επηρέασε πολύ βαθιά, σε ευαίσθητη ηλικία από εννέα έως δεκαοχτώ ετών». Γνώριζε την κλασική αρχαιότητα, τον βυζαντινό πολιτισμό, την ορθόδοξη παράδοση, την πολιτική ιστορία. Ηταν αισιόδοξος γιατί διάβαζε ιστορία και πικραμένος που «η Ευρώπη έχει καταργήσει όλες τις ρομαντικές επιθυμίες. Ο χριστιανισμός καταργήθηκε από τους γραφειοκράτες, που τον μετέβαλαν σε στατικό γραφείο πλουτισμού. Ο κομμουνισμός με τη νομενκλατούρα το ίδιο. Και οι λαοί περίμεναν το καλύτερο αύριο».

Ονειρευόταν μια δημοκρατία στην οποία οι ψηφοφόροι θα ήταν υψηλού πνευματικού επιπέδου, με εξασφαλισμένο εισόδημα και σεβασμό στους τάφους των προγόνων. «Πρέπει, επιτέλους, η έννοια δημοκρατία να αναθεωρηθεί από τη βάση της, να τολμήσουμε να πούμε ότι δεν μπορεί η ψήφος των σκεπτόμενων ανθρώπων να εξανεμίζεται από αυτή των ρουσφετοσκεπτόμενων ανθρώπων. Πιστεύω σε μια δημοκρατία πεπαιδευμένων ανθρώπων. Ο λαϊκισμός των κυβερνώντων έναντι οιουδήποτε τιμήματος δεν έχει μέλλον. Ελπίζω οι ξένοι που μορφώθηκαν με τις αρετές της ελληνικής δημοκρατίας κι έχουν συνειδητοποιήσει αυτές τις αξίες, να μας επιβάλουν αυτό που δεν κάναμε».

«Ενα μικρό πετραδάκι»

Πίστευε ότι «όταν μιλάμε για ελληνική ταυτότητα πρέπει να την ψάξουμε στην παγκόσμια εξέλιξη των τεχνών και του πολιτισμού και όχι στον τόπο μας».

Οταν τον ρωτούσες για την προσφορά του στην πολιτιστική παραγωγή, απαντούσε με μια μικρή ιστορία: «Βρισκόμαστε με τον Τσαρούχη στη Βέροια και άρχισε να μου σέρνει διάφορα, ότι θέλω να αρέσω, να κολακεύομαι κ.λπ. Απέναντί μας ήταν ένα σπίτι νεοκλασικό. Του λέω: Γιάννη, βλέπεις αυτό το σπίτι; Αυτό το σκαλιστό πάνω από την πόρτα είσαι εσύ. Αυτό το φουρούσι στο μπαλκόνι είναι ο Γκόγια. Το πανωκάσι είναι ο Μιχαήλ Αγγελος. Αυτά όμως στηρίζονται σε χιλιάδες πετραδάκια που αποτελούν τη λιθοδομή του σπιτιού. Εγώ είμαι χαρούμενος που είμαι ένα απ’ αυτά. Δεν είμαι λιθάρι σε ένα χωράφι, αλλά συγκροτώ το οικοδόμημα αυτό. Χαρίστηκε ο Θεός σε σένα να έχεις το ταλέντο σου, εμένα μου αρέσει όμως, γιατί συμμετέχω στη διεργασία του πολιτισμού».

Ομορφος, με ματιά καθαρή. Ηταν. Κι έλεγε: «Δεν είμαι απελπισμένος. Εβαλα στο τελάρο τον εαυτό μου. Ας φύγουν τα έργα από μένα… Οταν πήγα τους πίνακες για φωτογράφηση, το σπίτι ήταν αριστούργημα γυμνό. Είχε αποκτήσει τις σκιές του, τις σιωπές του». Τώρα έφυγες εσύ από τα έργα, Βασίλη, και το σπίτι απόκτησε μια ισόβια σιωπή…