Ο πίνακας του Καζιμίρ Μαλέβιτς «Μαύρο τετράγωνο», είναι το πιο αναγνωρίσιμο σύμβολο της ρωσικής πρωτοπορίας. Λακωνικό στον μέγιστο βαθμό, όπως το λογότυπο μιας αθλητικής μάρκας, γέννησε αναρίθμητες συζητήσεις, θρύλους και ιστορίες.
Πηγή: Yuri Somov / RIA Novosti
Η πλήρης ονομασία του πίνακα είναι «Μαύρο σουπρεματιστικό τετράγωνο». Ο Μαλέβιτς τον ζωγράφισε το 1915 στο αποκορύφωμα του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, αλλά τον είχε εμπνευστεί νωρίτερα, το 1913. Αρχικά το «Τετράγωνο» δεν περιείχε κάποιο συμβολικό βάρος και ο στόχος του ήταν καθαρά καλλιτεχνικός. Όμως ο πίνακας, όπως συχνά συμβαίνει με τις καλλιτεχνικές δημιουργίες, έγινε αιτία για πολλές ερμηνείες, ακόμη και κρίσεις όπως, «Τι σόι καλλιτέχνης είναι αυτός, που ζωγραφίζει ένα τετράγωνο! Αυτό μπορώ να το κάνω κι εγώ». Στην πραγματικότητα, το «Τετράγωνο» είναι πολύ δύσκολο στην εκτέλεση για να το ζωγραφίσει κανείς, καθώς πρέπει να διαθέτει εξαιρετικές γνώσεις γύρω από τα χρώματα, τη σύνθεση και τις καλλιτεχνικές αναλογίες.
Ο Σουπρεματισμός ως τεχνοτροπία
Ο Σουπρεματισμός είναι μια τεχνοτροπία της αφηρημένης Τέχνης που δημιουργήθηκε τη δεκαετία του 1910 από τον Μαλέβιτς. Εκφραζόταν με το συνδυασμό επιφανειών γεωμετρικών σχημάτων σε διάφορα χρώματα (κύκλος, τετράγωνο, τρίγωνο, γραμμή), τα οποία σχημάτιζαν ασύμμετρες συνθέσεις. Ο Σουπρεματισμός χρησιμοποιούταν ευρέως στην τεχνική της δημιουργίας αφισών και πλακάτ, στην αρχιτεκτονική, στο σχέδιο και στη σκηνογραφία.
Ας ξεκινήσουμε αναφέροντας ότι δεν πρόκειται για «Τετράγωνο». Καμιά από τις πλευρές του δεν είναι παράλληλη με το πλαίσιο. Ο Μαλέβιτς ζωγράφισε τον πίνακα ανακατεύοντας μπογιές, μεταξύ των οποίων δεν υπήρχε μαύρη. Αν κοιτάξει κανείς προσεκτικά, η μπογιά στο τετράγωνο «έσκασε» από το χρόνο, και δημιουργείται η εντύπωση ότι πάνω στο τετράγωνο τρέχει ένα βουβάλι γυρισμένο προς τα εμάς με το πλάι και ελαφρώς με την πισινή πλευρά.
Υπάρχει ένας θρύλος ότι το «Μαύρο τετράγωνο» του «βγήκε» τυχαία. Επρόκειτο να γίνει μια φουτουριστική έκθεση, για τη διεξαγωγή της οποίας στους πίνακες του Μαλέβιτς και των ομοϊδεατών του είχε παραχωρηθεί μια τεράστια αίθουσα. Αυτοί μαθαίνοντάς το, βάλθηκαν να δημιουργήσουν κάποια έργα για να γεμίσουν το χώρο αλλά ο Μαλέβιτς συνάντησε δυσκολίες με την ολοκλήρωση του πίνακά του και γι’ αυτό πασάλειψε τον καμβά του με μπογιά, με τελικό αποτέλεσμα το τετράγωνο.
Ο ίδιος ο Μαλέβιτς ισχυριζόταν ότι δημιούργησε τον πίνακα ευρισκόμενος σε μια κατάσταση μυστικιστικής έκστασης, υπό την επήρεια της «κοσμικής συνείδησης», και του έδωσε το σχετικό νόημα. Στην έκθεση, το «Μαύρο τετράγωνο» κρεμόταν μετά την είσοδο στη δεξιά γωνία της αίθουσας. Σύμφωνα με τη ρωσική παράδοση, στα σπίτια τοποθετούταν στη γωνιά αυτή το εικονοστάσι. Το νόημα αυτό το συνέλαβε αμέσως ο κριτικός και καλλιτέχνης, Αλεξάντρ Μπενουά, ο οποίος έγραψε: «Αναμφίβολα, αυτή είναι και η εικόνα με την οποία οι κύριοι φουτουριστές θα αντικαταστήσουν εκείνη της Παναγίας».
Άλλα Τετράγωνα
Εκτός από το μαύρο, ο Μαλέβιτς έχει επίσης το «Κόκκινο» και το «Άσπρο» τετράγωνο. Αλλά και «Μαύρα τετράγωνα» ζωγραφίστηκαν επίσης αρκετά. Το δεύτερο τετράγωνο ζωγραφίστηκε το 1923 για τη μπιενάλε της Βενετίας και διέφερε από το πρώτο ως προς το μέγεθος. Το τρίτο ο Μαλέβιτς το δημιούργησε για την έκθεση στην πινακοθήκη Τρετιακόφ το 1929 και θρυλείται ότι το έκανε μετά από παράκληση του διευθυντή της πινακοθήκης, ο οποίος δεν ήθελε να εκθέσει το «ξεφλουδισμένο» πρωτότυπο. Στο δεύτερο και στο τρίτο τετράγωνο δεν υπάρχει πλέον το «σκάσιμο» της μπογιάς στο σχέδιο και κατά πάσα πιθανότητα για να προστατέψει τον πίνακα ο καλλιτέχνης χρησιμοποίησε βερνίκι, το οποίο εμποδίζει την εμφάνιση ρωγμών.
Το 1933 διαπιστώθηκε ότι υπήρξε και τέταρτη εκδοχή του «Μαύρου τετραγώνου». Τον πίνακα αυτό έφερε στο υποκατάστημα μιας Τράπεζας στη Σαμάρα ένας άγνωστος, ως εγγύηση για δάνειο. Ο πίνακας κατέστη ιδιοκτησία της Τράπεζας και, μετά τη χρεωκοπία της, αποτέλεσε το κύριο περιουσιακό στοιχείο στους διακανονισμούς με τους πιστωτές. Προκειμένου ο πίνακας να μην απομακρυνθεί εκτός της Ρωσίας, η κυβέρνηση απαγόρευσε τη διεξαγωγή δημοπρασίας και ο πίνακας πωλήθηκε αντί ενός εκ. δολαρίων στον Ρώσο επιχειρηματία, Βλαντίμιρ Ποτάνιν, ο οποίος τον παρέδωσε στο κρατικό μουσείο Ερμιτάζ.
Ο Μαλέβιτς δεν ήταν σε καμία περίπτωση ο πρώτος που πειραματίστηκε με τα τετράγωνα και το μαύρο χρώμα. Το 1617 ο Αγγλος γιατρός, αστρολόγος και φιλόσοφος, Ρόμπερτ Φλαντ, είχε δημιουργήσει τον πίνακα «Μεγάλο σκότος». Το 1843, επίσης, ο Γάλλος καλλιτέχνης, Μπερτάλ, ζωγράφισε τον σατιρικό πίνακα «Όψη της Λα-Χογκ (νυχτερινή εντύπωση)», όπου τα πάντα είναι σκοτεινά και δεν διακρίνεται τίποτα. Ο μεγάλος Γκουστάβ Ντορέ αποτύπωσε τους «σκοτεινούς αιώνες» της ρωσικής ιστορίας με ένα μαύρο τετράγωνο. Υπήρξε ακόμη η «Νυχτερινή συμπλοκή νέγρων στο υπόγειο» του Πολ Μπίλχολντ, και αυτή πολύ συναφής. Τέλος, πρέπει να αναφερθεί ο Γάλλος δημοσιογράφος και συγγραφέας, Αλφόνς Αλέ, και ο πίνακάς του «Μάχη μεταξύ μαύρων στη σπηλιά μέσα στη βαθιά νύχτα», από το 1893, που απεικόνιζε ένα μαύρο οριζόντιο παραλληλόγραμμο.
Η ιστορία του «Μαύρου τετραγώνου» συνεχίστηκε, όπως είναι φυσικό να συμβαίνει με τις σπουδαίες δημιουργίες, ακόμη και μετά το θάνατο του δημιουργού τους. Στην κηδεία του Μαλέβιτς, σύμφωνα με τη διαθήκη του καλλιτέχνη, πραγματοποιήθηκε μια πρωτοβουλία «σουπρεματιστικού τελετουργικού» κατά την οποία το «Μαύρο τετράγωνο» έπαιξε ξανά το ρόλο της εικόνας. Απεικονίστηκε πάνω στο φέρετρο, ενώ μια αντιγραφή του τοποθετήθηκε στη νεκροφόρα.
Στα χρόνια του πολέμου χάθηκε το ακριβές σημείο όπου ετάφη η στάχτη του Μαλέβιτς στα περίχωρα της Μόσχας. Το 1988 μια ομάδα θαυμαστών του τοποθέτησε στην περιοχή της ταφής ένα αναμνηστικό σύμβολο το οποίο ο Μαλέβιτς είχε περιγράψει στη διαθήκη του, έναν λευκό κύβο με την απεικόνιση του τετραγώνου. Στα τέλη της δεκαετίας του 2000, ο τάφος του ανακαλύφθηκε ξανά, αλλά διαπιστώθηκε ότι η γη είχε αγοραστεί από οικοδομική εταιρία και στο σημείο του ενταφιασμού είχε κατασκευαστεί μια κατοικία. Έτσι λοιπόν, το «Μαύρο τετράγωνο» παρέμεινε το σημαντικότερο μνημείο προς τιμήν του δημιουργού του, ο οποίος είχε γράψει ότι «μόνο ο σουπρεματισμός μπορεί να εκφράσει την ουσία των μυστικιστικών αισθήσεων. Αυτός στέκεται εξ ολοκλήρου δίπλα στο θάνατο και τον νικά».
Ένας από τους στόχους του Κονστάμπλ ήταν να αιχμαλωτίσει στους πίνακές του την αίσθηση της δρόσου την οποία μπορεί κανείς να αισθανθεί, να δει και να μυρίσει στην φύση.
Επέλεγε τα θέματά του με προσοχή, έτσι ώστε να εκφράσει την αγάπη του για την ομορφιά της φύσης και την καλλιέργεια της γης.
Ξεκινούσε τα έργα του με μικρά σκίτσα που έκανε στο ύπαιθρο και βάση αυτών ανέπτυσσε το κυρίως έργο του.
Ο Κονστάμπλ χρησιμοποιούσε τα χρώματα για να αποδώσει την επιθυμητή δροσερή ατμόσφαιρα με διάφορους τρόπους.
Στην αρχή της σταδιοδρομίας του πρόσεχε ώστε να αποδώσει με ακρίβεια τους πράσινους τόνους που παρατηρούσε στην φύση και τους απέδιδε έτσι ακριβώς σε ολόκληρο τον πίνακά του. Τους έδινε ζωντάνια χρησιμοποιώντας μια μεγάλη ποικιλία από διαφορετικές πράσινες αποχρώσεις που τις έπλεκε μεταξύ τους έτσι ώστε το μάτι να διεγείρεται απαλά στη θέασή τους.
Τοποθετούσε ανάμεσά τους και κάποιους τόνους από κόκκινο χρώμα, το συμπληρωματικό του πράσινου, όπως κόκκινα λουλούδια ανάμεσα στη χλόη ή το γιλέκο του αγοριού στον πιο κάτω πίνακα.
Εάν αφαιρεθούν οι κοκκινωποί αυτοί τόνοι η εντύπωση του σπινθηροβόλου πράσινου μειώνεται αισθητά.
Ο Κονστάμπλ δεν γνώριζε (γιατί δεν ήταν γνωστή στην εποχή του) την θεωρία των συμπληρωματικών χρωμάτων, έτσι χρησιμοποιούσε την αντίθεση μεταξύ του πράσινου και του κόκκινου μάλλον ενστικτωδώς παρά θεωρητικά.
Ο Κονστάμπλ δεν χρησιμοποιούσε την τεχνική της απόδοσης της εναέριας εντύπωσης με την χρήση θερμών κόκκινων στο μπροστινό τμήμα του πίνακα και ψυχρών μπλε στο πίσω μέρος, (όπως αναφέραμε στο έργο του Lorraine). Απέρριπτε την τεχνική αυτή σαν αφύσικη, θεωρώντας την ότι δεν αποδίδει την αληθινή φύση.
Σ,Σ.: Ο JohnConstable, Άγγλος ρομαντικός ζωγράφος, είναι γνωστός για τα τοπία του DedhamVale που ζωγράφιζε, της περιοχής γύρω από το σπίτι του. Ο Μύλος του Φλάτφορντ, που ήταν το κύριο θέμα σε αρκετούς από τους πίνακες του Κονστάμπλ, ήταν ένας νερόμυλος που ανήκε στον πατέρα του ζωγράφου.
από:http://xromata.com/?p=6036)
ΣΥΜΠΛΗΡΩΝΟΝΤΑΣ το άρθρο θα επισημάνω επίσης μερικά ακόμα μυστικά του Constable.....
στα έργα του,ειδικά σε ελαιογραφίες σε ξύλα,συνήθιζε να χρησιμοποιεί την πίσω όψη ως περιοχή μελέτης των χρωμάτων του.Ένα άλλο χαρακτηριστικό ήταν ότι σε αρκετά έργα του που ο ουρανός φαίνεται αρκετά γαλανός,τα δένδρα τα παρουσίαζε σχεδόν τελείως στο σκοτάδι αφού προφανώς το φώς του καθαρού ουρανού τον τύφλωνε και τα έβλεπε μαύρα....και το τελευταίο που θέλω να συμπληρώσω είναι ότι συνήθιζε μέσα στα έργα του να βάζει μικρές πινελιές από κόκκινο και μπλέ χρώμα.
Αυτό σίγουρα λέει κάτι, αφού μια κοπέλα το πράττει έχοντας αυτοπεποίθηση για τον εαυτό της. Θα το κάνει επίσης για να φαίνεται ωραία μπροστά σου και εσύ να την δείς με άλλο μάτι.
6)Κοιτάει τα χείλη σου
Άμα καμιά φορά δειτε κάποια κοπέλα να σας κοιτάζει και αντιληφθείτε πως εκεί που έχει καρφωμένα τα μάτια της είναι τα χείλια σας, ξέρετε τι πρέπει να κάνετε. Όχι μόνο της αρέσετε, αλλά σίγουρα θέλει να δοκιμάσει το πως φιλάτε!
5)Να μην σταυρώνει τα πόδια
Οι γυναίκες με ανοιγμένα πόδια(μην πάει το μυαλό σας στο σεξ), είναι ανοικτές για σχέσεις και σίγουρα είναι ένα καλό σημάδι όταν το κάνουν. Από την άλλη τα σταυρωμένα πόδια, δείχνουν έναν τοίχο μπροστά σας.
4) Είναι γυρισμένη προς τα εσένα
Εκεί καταλαβαίνεις ότι θέλει να σε απολαύσει και για αυτό αλλάζει την θέση του σώματος της, ώστε να έχει καλύτερη θέα. Ουσιαστικά θέλει να σε απορροφήσει με αυτόν τον τρόπο, όσο καλύτερα γίνεται.
3)Βρίσκει λόγους να είναι κοντά σου
Άμα προσέξετε κάποια κοπέλα σε πάρτι να σας πλησιάζει όλο και πιο πολύ, σημαίνει ότι πιάσατε τζάκποτ. Σίγουρα σας γουστάρει και θέλει να κάνει κάτι μαζί σας. Είναι ακριβώς όπως οι μαγνήτες, που τραβιούνται μεταξύ τους.
2) Σου πιάνει το χέρι
Εκεί που κάθεσαι και μιλάς με το κορίτσι, σου αγγίζει το χέρι. Εκεί θέλει να δείξει ότι είναι οικεία μαζί σου και σίγουρα σε έχει πολύ ψηλά στην υπόληψη της. Είναι ένας τρόπος να σου δείξει τα συναισθήματα της.
1) Χαμογελάει ή γελάει πολύ
Άμα γελάει με το παραμικρό σου αστείο ακόμα και αν αυτό δεν είναι τόσο καλό, σημαίνει ότι πρέπει να υπάρχει ένας λόγος που το κάνει. Είναι πολύ φανερό και θα το καταλάβετε με την μια, ότι η κοπέλα σας γουστάρει σίγουρα.
Έχομε ξεκινήσει, εδώ και καιρό, μια σειρά αναρτήσεων όπου παρακολουθούμε την χρήση των χρωμάτων από τους ζωγράφους, όπως μας την παρουσιάζει το BBC στο άρθρο του Colourinpaintings (το χρώμα στους πίνακες ζωγραφικής), του βιβλίου του TheColourEye.
Πρόκειται για την ανάλυση της χρήσης των χρωμάτων (και την τεχνοτροπία) 20 γνωστών ζωγράφων από τον Μεσαίωνα έως σήμερα άρρηκτα δεμένους με το ζωγραφικό πνεύμα (και ρεύμα) της εποχής τους, ξεκινώντας από τους παλαιότερους χρονολογικά, φθάνοντας στους κάπως νεότερους.
Για κάθε ζωγράφο και την τεχνική του –η οποία αντικατοπτρίζει το πνεύμα και τη τεχνοτροπία της εποχής του- θα αναφερόμαστε σε ένα γνωστό έργο του.
Για τους ζωγράφους και τα έργα τους στα οποία αναφερθήκαμε σε προηγούμενες αναρτήσεις μπορείτε να ενημερωθείτε πηγαίνοντας στα categories στην ομάδα ΤΕΧΝΗ και ΧΡΩΜΑΤΑ.
Αυτή τη φoρά θα ασχοληθούμε με τον ζωγράφο MarkRothko και τον πίνακά του «118 1961» που βρίσκεται στο Μουσείο Καλών Τεχνών στο Χιούστον του Τέξας.
Ο Ρόθκο ζωγράφιζε πίνακες αφηρημένης τέχνης σε μεγάλη κλίμακα, οι οποίοι χαρακτηρίζονται από απλά σχήματα και μαλακά περιγράμματα.
Για να τους «δει» κανείς, πρέπει να σταθεί σε κοντινή απόσταση για αρκετό χρονικό διάστημα ώστε να αγνοήσει τις άκρες του πίνακα και να «βρεθεί» βουτηγμένος μέσα στην αίσθηση του χρώματος. Κατ’ αυτόν τον τρόπο το χρώμα θα αρχίσει να ασκεί μια συναισθηματική επίδραση.
Για πολλούς ανθρώπους ένας πίνακας του Ρόθκο «κινείται» όπως η μουσική του Μπετόβεν, με παρόμοιο συναισθηματικό τρόπο.
Κάποιοι από τους πίνακές του έχουν έντονα και χαρούμενα χρώματα. Άλλοι, ειδικά οι τελευταίες δουλειές του, έχουν σκοτεινά χρώματα, αντανακλώντας την κατάθλιψή του που τον οδήγησε στην αυτοκτονία.
Τα έργα του Ρόθκο έχουν την ικανότητα να αντανακλούν τα συναισθήματά του, τα οποία λίγο – πολύ, όλοι μοιραζόμαστε κάποια στιγμή. Κάποτε είπε ότι χρησιμοποιούσε τα χρώματα για να εκφράσει τα βασικά ανθρώπινα συναισθήματα, τραγωδία, έκσταση, χαμό…
Οι άνθρωποι που κλαίνε μπροστά σε πίνακές μου έχουν την ίδια ιερή εμπειρία που είχα όταν τους ζωγράφιζα. Εάν μετακινηθείτε έξω από τον χρωματικό συσχετισμό, τότε χάνετε το νόημα.
«Πριν την ανακάλυψη του σπηλαίου Chauvet, πιστεύαμε ότι υπήρχε μία εξέλιξη της τέχνης, από τις απαρχές έως σήμερα. Αυτό το σπήλαιο αποτελεί τη σαφή απόδειξη για το αντίθετο…
Όλα ήταν εδώ, από την αρχή…»
Το Σάββατο, 25 Απριλίου, ένα ακριβές αντίγραφο του σπηλαίου Grotte Chauvet, το οποίο «διακοσμείται» από τα παλιότερα δείγματα τοιχογραφιών στον κόσμο, άνοιξε τις πόρτες του για το κοινό. Σε απόσταση μόλις λίγων χιλιομέτρων από το πραγματικό σπήλαιο στα νότια της Γαλλίας στην περιοχή Αρντές(Ardèche), οι εμπνευστές του έργου ευελπιστούν να μας προσφέρουν μια όσο το δυνατόν πιστή εικόνα του πραγματικού φυσικού χώρου.
Αυτός ο εξαιρετικής σημασίας ιστορικός θησαυρός, αποκαλύφτηκε το Δεκέμβριο του 1994 από μία ομάδα ερασιτεχνών σπηλαιολόγων (Jean-Marie Chauvet, Éliette Brunel και Christian Hillaire). Οι τοιχογραφίες που έφεραν στο φως όταν ερεύνησαν το σπήλαιο, απεικονίζουν 425 φιγούρες ζώων από 14 διαφορετικά είδη (αρκούδες σπηλαίων, τριχωτοί ρινόκεροι, αιλουροειδή, πάνθηρες, κουκουβάγιες…). Δημιουργίες που έχουν ηλικία 36.000 ετών, γεγονός που καθιστά τις τοιχογραφές αυτές τις παλιότερες στον κόσμο.
Σημαντική είναι η συμβολή των σύγχρονων καλλιτεχνών οι οποίοι κλήθηκαν να επιμεληθούν τα πιστά αντίγραφα των προϊστορικών σχεδίων του Chauvet. Τα σχέδια αυτά τοποθετήθηκαν στο σπήλαιο – αντίγραφο.
Ο Alain Dalis και ο Gilles Tosello είναι δύο από τους εικαστικούς που ανέλαβαν αυτήν «την ευθύνη» να ξαναδημιουργήσουν τις αρχέτυπες ζωγραφιές του σπηλαίου. Η μαρτυρία τους μετά από αυτήν τη μοναδική καλλιτεχνική πρόκληση είναι εξαιρετικά σημαντική, αφού για την επίτευξη του καλύτερου δυνατού αποτελέσματος κλήθηκαν να μπουν στη θέση των πραγματικών δημιουργών και να δημιουργήσουν με τα ίδια μέσα….γυρνώντας 36.000 χρόνια πίσω!
Το σημαντικό αυτό καλλιτεχνικό επίτευγμα παρουσίασε στην έκδοση του CNRS (Εθνικό Κέντρο Επιστημονικής Έρευνας Γαλλίας) η Laure Cailloce.
Σκηνή με άλογα
Δημιουργός ο Gilles Tosello, εικαστικός και ειδικός σε θέματα προϊστορίας
«Αυτό το έργο με πλάτος 2,5 μέτρα, είναι απόσπασμα μιας τοιχογραφίας που απαριθμεί περίπου πενήντα ζώα. Υλοποιήθηκε με ξυλάνθρακα από μία μεγάλη κυκλική κίνηση, της οποίας γνωρίζουμε τη χρονική σειρά χάρη στην τοποθέτηση των γραμμών. Οι προϊστορικοί καλλιτέχνες ξεκίνησαν από τους ρινόκερους κάτω δεξιά, ύστερα σχεδίασαν τους βούβαλους και τέλος τα άλογα. Η σύνθεση ήταν προσχεδιασμένη: η γραμμή της κοιλιάς του τελευταίου αλόγου χαμηλά, διακόπτεται ακριβώς από το κέρατο του ρινόκερου, γεγονός που δείχνει ότι η τοποθέτηση του αλόγου δεν είναι καθόλου τυχαία: προοριζόταν για το κέντρο της σκηνής. Το στήριγμα είχε προετοιμαστεί από πριν: το στρώμα του καφέ πηλού που καλύπτει τα ασβεστολιθικά πετρώματα του σπηλαίου είχε ξυστεί. Ωστόσο, σε συγκεκριμένα σημεία, υπολείμματα πηλού έμειναν ανέπαφα: ανακατεμένα με τον άνθρακα (κάρβουνο) δίνουν διαφορετικές αποχρώσεις προς το καφέ ή το πράσινο… Έτσι έχουμε μπροστά μας μια πραγματική συμπεριφορά καλλιτέχνη: αυτοί οι άνθρωποι εκμεταλλεύονται τα εμπόδια και τα χρησιμοποιούν προς όφελός τους.
Για να αναπαράγω αυτή τη σκηνή, στράφηκα στις τεχνικές της εποχής. Σχεδίασα τα ζώα ακριβώς με την ίδια σειρά, με το ίδιο υλικό: ξυλάνθρακα από δασικό πεύκο το οποίο έφτιαξα ο ίδιος καίγοντας κλαδιά. Χάραξα τις γραμμές με το κάρβουνο, μετά τις πίεσα με το δάχτυλο για να αποδώσω όγκο και γκρίζο χρώμα όπως έκαναν οι άνθρωποι της εποχής. Για τις εκφραστικές λεπτομέρειες όπως τα μάτια ή τα αυτιά, οι καλλιτέχνες έξυναν ελαφρώς το κάρβουνο με ένα πυριτόλιθο ώστε να ξεπροβάλει το άσπρο χρώμα από τον ασβεστολιθικό τοίχωμα του σπηλαίου.
Χρειάστηκε κι εγώ ο ίδιος να προσαρμοστώ και να χρησιμοποιήσω μεταλλικά εργαλεία αφού η ρητίνη που χρησιμοποιείται για τη σκηνή στο αντίγραφο είναι πολύ πιο σκληρή από το τοίχωμα του σπηλαίου. Θέλοντας να μείνω όσο το δυνατόν πιο κοντά στο αυθεντικό έργο, ξεπατίκωσα με όση μεγαλύτερη ακρίβεια γινόταν τι εικόνες που ήθελα να αναπαράγω στο τοίχωμα με τη βοήθεια βίντεοπροβολής. Αλλά αργότερα δούλεψα με πιο ελεύθερο τρόπο, συμβουλευόμενος φωτογραφίες από το πραγματικό σπήλαιο, ώστε να βρω την ενέργεια της κίνησης…Ο σκοπός της αναπαραγωγής δεν ήταν ένα «σχολικό» αντίγραφο, αλλά έπρεπε να ξαναβρώ το συναίσθημα που εκπέμπει το πραγματικό έργο.
Η σκηνή με τα λιοντάρια
Δημιουργός Gilles Tosello
Αυτή η σκηνή, απόσπασμα από την μεγάλη τοιχογραφία με τα λιοντάρια, η οποία βρίσκεται στο βάθος του σπηλαίου, απεικονίζει τον πιο αμφισβητήσιμο κυνηγό της Προϊστορίας. Οι καλλιτέχνες επικεντρώνονται στο βλέμμα και στα κεφάλια των λιονταριών στα οποία έδωσαν ανθρωπομορφικό προφίλ, ώστε να μπορούμε να πούμε ότι επρόκειτο για την αναπαράσταση αυτών των ιδίων κάτω από τα χαρακτηριστικά των ζώων… Ενώ η σκηνή διαβάζεται από δεξιά προς αριστερά∙ σύμφωνα με την τοποθέτηση των γραμμών γνωρίζουμε ότι οι καλλιτέχνες σχεδίασαν από αριστερά προς τα δεξιά, αρχίζοντας από τους βίσονες, κάτι που ενισχύει την άποψη ότι πρόκειται περί σύνθεσης. Τα λιοντάρια φτάνουν από τα δεξιά και ακολουθούν τους βίσονες που μοιάζουν να δραπετεύουν προς τα εμάς που κοιτάμε τη σκηνή. Είναι ένα οπτικό τρίγωνο, ένας εκλεπτυσμένος τρόπος να συμπεριλάβουν το θεατή ή τον καλλιτέχνη στη σκηνή.
Όλη η πολυπλοκότητα της αναπαραγωγής βρίσκεται στο βλέμμα των λιονταριών. Η ένταση και η κατεύθυνση κάθε βλέμματος βασίζεται αποκλειστικά στην ισορροπία μαύρου/άσπρου. Χρειάστηκε να κάνω πολλές ρυθμίσεις και παρεμβάσεις μέχρι να αποδώσω την πρόθεση των καλλιτεχνών οι οποίοι χάραξαν αυτά τα χαρακτηριστικά με απόλυτα αυθόρμητο τρόπο! Για μένα δεν υπάρχει αμφιβολία: αυτά τα σχέδια έγιναν με μια κίνηση από ανθρώπους που ξέρουν πού πάνε και η αλληλουχία των κινήσεων γίνεται γρήγορα και επαγγελματικά. Πρέπει να είχαν δουλέψει πολύ, να είχαν εξασκηθεί πολύ για να έχουν μια τέτοια ικανότητα στην ανάταση του χεριού.
Πόσοι μπορεί να δούλεψαν για την τοιχογραφία με τα λιοντάρια ή αυτή με τα άλογα; Θα έλεγα όχι πολύ, δύο, ίσως και τρεις∙ δεν θα γινόταν μόνο ένας. Υπάρχει μία ενότητα ύφους αλλά και κοινές λεπτομέρειες σε συγκεκριμένα ζώα ή σκηνές, ο τρόπος σχεδίασης ενός ματιού, μιας γωνίας ενός μάγουλου, ένα σαγόνι… προδίδουν την παρουσία του ίδιου ατόμου σε διαφορετικά σημεία.
Οι τρεις λέαινες
Δημιουργός ο Alain Dalis, εικαστικός
«Το σπήλαιο Chauvet ήταν καταφύγιο αρκούδων πριν και μετά το πέρασμα των προϊστορικών ανθρώπων. Ακολουθούσαν τα τοιχώματα για να οδηγηθούν στο σκοτάδι τα οποία και ουρούσαν. Αυτό φαίνεται σε αυτή τη σκηνή της οποίας το κάτω μέρος είναι σαν στιλβωμένο με πολλές μικρές τρύπες. Το να αναπαράγω ακόμη κι αυτές τις λεπτομέρειες ήταν ακόμη μια πρόκληση! Για να σχεδιάσω αυτή τη σκηνή η οποία απεικονίζει τρεις λέαινες-δύο μαύρες και μία της οποίας ξεχωρίζουμε μόνο τη κόκκινη γραμμή της ράχης- χρησιμοποίησα κάρβουνο από δασικό πεύκο που έφτιαξα μόνος μου και οξείδιο του σιδήρου. Φαίνεται εδώ πώς οι προϊστορικοί καλλιτέχνες εκμεταλλεύτηκαν τα ανάγλυφα σημεία του τοιχώματος, χρησιμοποιώντας οικειοθελώς ένα κοίλωμα του βράχου για να απεικονίσουν το ισχίο της λέαινας. Υπάρχει μία τάση στην καμπύλη της ράχης των αιλουροειδών…τα αισθανόμαστε έτοιμα νααναπηδήσουν! Για τη χάραξη μιας συνεχής γραμμής σε αυτή τη σκηνή με 2,5 μέτρα μήκος χρειάζεται να κάνεις τουλάχιστον τρία βήματα- αυτό μαρτυρά μια απίστευτη ικανότητα αυτών των ανθρώπων. Για μένα αυτή η σκηνή με τις λέαινες είναι ένα από τα σημαντικότερα αριστουργήματα του σπηλαίου. Είναι πολύ σύγχρονο και εκλεπτυσμένο: μία κίνηση και όλα έχουν ειπωθεί! Θα μπορούμε να το συγκρίνουμε με την κίνηση του Matisse. Ή έχουμε να κάνουμε με έναν Μιχαήλ Άγγελο ή με ανθρώπους που δούλεψαν πολύ μέχρι να μπορούν να αποδίδουν με τέτοιο τρόπο…
Γνωρίζω καλά το σπήλαιο Lascaux έχοντας συμμετάσχει στην αποκατάσταση του Lascaux 2, πριν από λίγα χρόνια. Ανάμεσα στις τοιχογραφίες του Chauvet (36.000 έτη) και τις ζωγραφιές του Lascaux (18.000 έτη), διαπιστώνουμε μία πραγματική εξέλιξη. Στο σπήλαιο Lascaux οι χρωστικές ουσίες είχαν εμφυσηθεί, είχαν το χρόνο για να δημιουργήσουν σαφή σχέδια. Στο Chevaux οι καλλιτέχνες δούλευαν με το κάρβουνο, απευθείας πάνω στο βράχο, με μία πολύ δυναμική κίνηση. Αισθανόμαστε επίσης πως και η σχέση με τη φύση είναι διαφορετική, Στο Lascaux, τα ζώα είναι στιλιζαρισμένα, ενίοτε και σαν logo, υπάρχει μία απόσταση μεταξύ του ανθρώπου και της φύσης. Στο Chauvet μαντεύουμε μια λεπτή παρατήρηση του άγριου ζώου- στις κινήσεις και το βλέμμα- που αναδεικνύει ότι αυτοί οι άνθρωποι ήταν πολύ κοντά στη φύση και έβλεπαν αυτά τα ζώα σχεδόν σαν ένα κομμάτι της ζωής τους».
Η σκηνή με το χαραγμένο άλογο
Δημιουργός Alain Dalis
«Μία από τις ιδιαιτερότητες του σπήλαιου Chauvet, είναι ότι το τοίχωμα είναι μαλακό, κυρίως στα σημεία όπου ο ασβέστης είναι καλυμμένος με ένα στρώμα πηλού. Αρκεί να πιέσουμε ελαφρώς για να εμφανιστεί το άσπρο χρώμα. Εδώ οι χαράξεις πραγματοποιήθηκαν ή απευθείας με το δάχτυλο-όπως στην περίπτωση της κοιλιάς, της ουράς, του ρύγχους του αλόγου που απεικονίζεται στη σκηνή- ή με τη βοήθεια εργαλείων όπως ένα ραβδί ή ένα σπασμένο κόκαλο. Τρίβοντας τον πηλό, με το δάχτυλο ή με κάποιο εργαλείο έπεσαν δεξιά αριστερά ψήγματα της ύλης που έμειναν εκεί ανέγγιχτα για 36.000 χρόνια…
Για να αναδημιουργήσουμε αυτούς τους σωρούς της ύλης και αυτήν την εντύπωση φρεσκάδας, χρησιμοποίησα μια ρητίνη πολύ εύκαμπτη που στεγνώνει μέσα σε λίγες μέρες. Στην κοιλιά του αλόγου, παρατηρούμε πέντε παράλληλες γραμμές : ο καλλιτέχνης μιμείται προφανώς τις νυχιές της αρκούδας που βρίσκουμε σχεδόν παντού μέσα στο σπήλαιο.
Πριν την ανακάλυψη του σπηλαίου Chauvet, πιστεύαμε ότι υπήρχε μία εξέλιξη της τέχνης, από τις απαρχές έως σήμερα. Αυτό το σπήλαιο αποτελεί τη σαφή απόδειξη για το αντίθετο. Όλα ήταν εδώ, από την αρχή: η χρήση της γραμμής, με λιγότερη ή περισσότερη πίεση, οι τεχνικές της προοπτικής, η ρεαλιστική ή μη απεικόνιση…Εάν δημιουργούσαμε αφηρημένα σχήματα πριν από 36.000 χρόνια, είμαστε μπροστά από ένα πραγματικό έργο τέχνης, μ’ένα πολύ σύγχρονο ύφος.